HIGHLIGHTS

• “ศาลรัฐธรรมนูญ” มีที่มาจากหลักการสากลที่ว่ารัฐธรรมนูญเป็น “กฎหมายสูงสุด” ซึ่งได้บัญญัติไว้ด้วยหลักการพื้นฐานของระบอบการปกครองประเทศ รูปแบบของรัฐ โครงสร้างระบบ และกลไกทางการเมืองการปกครอง หน้าที่และอำนาจขององค์กรแต่ละฝ่าย กฎเกณฑ์เกี่ยวกับการเข้าสู่ตำแหน่ง และเงื่อนไขการสิ้นสุดสถานะการดำรงตำแหน่งในองค์กรต่างๆ รวมถึงบัญญัติรับรองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ตลอดจนเป็นหลักประกันกรณีที่มีการฝ่าฝืนข้อห้ามหรือการปฏิบัติโดยไม่เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ
• รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560  กำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญ ประกอบด้วย
  คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ จำนวน 9 คน  จากกระบวนการสรรหาที่เป็นอิสระโดยให้องค์กรฝ่ายต่าง ๆ ทำหน้าที่พิจารณาเลือกบุคคลที่มีคุณสมบัติเหมาะสมเพื่อรับการแต่งตั้งเป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ

  ---

   

รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดในบรรดาบทกฎหมายต่างๆที่ตราขึ้นในประเทศไทย และเมื่อใดที่เกิดข้อโต้แย้งทางรัฐธรรมนูญขึ้นในสังคม จะต้องมีกระบวนการในการระงับข้อโต้แย้ง แสวงหาข้อยุติปมขัดแย้งนั้นด้วยกระบวนการทางกฎหมาย โดยสถาบันที่ทำหน้าที่ยุติข้อโต้แย้งทางรัฐธรรมนูญ และทำหน้าที่คุ้มครองหลักความเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐธรรมนูญ รวมไปถึงการสร้างบรรทัดฐานการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนตามรัฐธรรมนูญ นั่นก็คือศาลรัฐธรรมนูญ

ในการจัดตั้ง “ศาลรัฐธรรมนูญ” มีที่มาจากหลักการสากลที่ว่ารัฐธรรมนูญเป็น “กฎหมายสูงสุด” ซึ่งได้บัญญัติไว้ด้วยหลักการพื้นฐานของระบอบการปกครองประเทศ รูปแบบของรัฐ โครงสร้างระบบและกลไกทางการเมือง
การปกครอง หน้าที่และอำนาจขององค์กรแต่ละฝ่าย กฎเกณฑ์เกี่ยวกับการเข้าสู่ตำแหน่ง และเงื่อนไขการสิ้นสุดสถานะการดำรงตำแหน่งในองค์กรต่างๆ รวมถึงบัญญัติรับรองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ตลอดจนเป็นหลักประกันกรณีที่มีการฝ่าฝืนข้อห้ามหรือการปฏิบัติโดยไม่เป็นไปตามรัฐธรรมนูญ

ซึ่งศาลรัฐธรรมนูญมีสถานะเป็นศาลที่จัดตั้งขึ้นตามรัฐธรรมนูญ และปฏิบัติหน้าที่โดยอาศัยอำนาจตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ ทำหน้าที่ภายใต้วิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ โดยจะเริ่มขึ้นต่อเมื่อมีการยื่นคำร้องในกรณีที่เกิดข้อโต้แย้งทางรัฐธรรมนูญ และในการระงับข้อโต้แย้งทางรัฐธรรมนูญนั้นจะต้องอาศัยกลไกทางตุลาการ โดยผู้ที่ทำหน้าที่นี้คือ “คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ” ซึ่งมีหน้าที่และอำนาจวินิจฉัย “คดีรัฐธรรมนูญ”เป็นการเฉพาะ เพื่อยุติข้อโต้แย้งทางรัฐธรรมนูญและให้คำวินิจฉัยที่มีผลผูกพันทุกองค์กร เรียกโดยรวมว่าระบบยุติธรรมทางรัฐธรรมนูญ  

โดยองค์ประกอบของคณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ได้มีการออกแบบที่มุ่งสะท้อนถึงความสมดุลระหว่างองค์กรที่ใช้อำนาจตามรัฐธรรมนูญทุกฝ่ายเป็นสำคัญ โดยเฉพาะในกระบวนการสรรหาที่เป็นอิสระโดยให้องค์กรฝ่ายต่าง ๆ ทำหน้าที่พิจารณาเลือกบุคคลที่มีคุณสมบัติเหมาะสมเพื่อรับการแต่งตั้งเป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ

ทั้งนี้องค์ประกอบของรัฐธรรมนูญ ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560  กำหนดให้
ศาลรัฐธรรมนูญ ประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ จำนวน 9 คน  ดังต่อไปนี้ 

ผู้พิพากษาในศาลฎีกา ซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกามาแล้วไม่น้อยกว่า 3 ปี ซึ่งได้รับการคัดเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา จำนวน 3 คน 

ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าตุลาการศาลปกครองสูงสุดมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี ซึ่งได้รับคัดเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด จำนวน 2 คน 

ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ ซึ่งได้รับการสรรหาจากผู้ดำรงตำแหน่ง หรือเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยในประเทศไทยมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 5 ปี และยังมีผลงานทางวิชาการเป็นที่ประจักษ์ จำนวน 1 คน 

ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์หรือรัฐประศาสนศาสตร์ ซึ่งได้รับการสรรหาจากผู้ดำรงตำแหน่งหรือเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยในประเทศไทยมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 5 ปี และยังมีผลงานทางวิชาการ
เป็นที่ประจักษ์ จำนวน 1 คน 

ผู้ทรงคุณวุฒิ ซึ่งได้รับการสรรหาจากผู้รับหรือเคยรับราชการในตำแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดี หรือหัวหน้า
ส่วนราชการที่เทียบเท่า หรือตำแหน่งไม่ต่ำกว่ารองอัยการสูงสุดมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี จำนวน 2 คน 

ศาลรัฐธรรมนูญเป็นองค์กรตุลาการที่จัดตั้งขึ้น มีหน้าที่และอำนาจวินิจฉัยคดีรัฐธรรมนูญเป็นการเฉพาะ มีสถานะเป็นศาลที่จัดตั้งขึ้นตามรัฐธรรมนูญ และปฏิบัติหน้าที่โดยอาศัยอำนาจที่รัฐธรรมนูญบัญญัติไว้ โดยการทำหน้าที่ของศาลรัฐธรรมนูญดำเนินไปภายใต้กระบวนวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญเริ่มขึ้นเมื่อมีการยื่นคำร้องในเรื่องที่อยู่ในเขตอำนาจตามที่รัฐธรรมนูญและกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญกำหนดไว้